Traditionele dakpannencursus in Savigny-Poil-Fol – eeuwenoude ambacht van lei

Er zijn momenten waarop je beseft dat wat boven je hoofd hangt, meer is dan alleen beschutting tegen de regen. Wanneer je door de dorpjes van de Morvan rijdt en je blik omhoog gaat naar die grijsblauwe daken die fonkelen in de middagzon, zie je eigenlijk eeuwen geschiedenis. Leisteen. Of zoals we hier zeggen: lauzes. Die dunne platen steen die op elkaar liggen als schubben van een draak, met hier en daar een beetje mos dat de jaren markeert. Ze vertellen verhalen van steengroeves in de buurt, van vakmannen die wisten hoe steen breekt en buigt, van winters die komen en gaan.

 

En dat ambacht? Dat dreigt te verdwijnen. Maar niet als Jacques Van de Voorde er iets aan kan doen.

 

Daken die ademen met het landschap

De Morvan kent zijn leisteen zoals wij onze buren kennen. Het materiaal komt uit de grond hier, uit de steengroeves rond Montreuil en Alligny-en-Morvan, waar generaties lang leisteen werden gewonnen. Niet het industriële, eenvormige spul dat je tegenwoordig uit China krijgt, maar ruwe, eerlijke steen die varieert in kleur en dikte. Elke plaat heeft zijn eigen karakter, en elke dakdekker had zijn eigen techniek om die platen zo te leggen dat ze een leven lang meegingen.

 

De oude boerderijen en kerkjes hier zijn bedekt met dit materiaal. Het past bij het landschap op een manier die baksteen of moderne pannen nooit zullen doen. Leisteen reflecteert het licht anders bij regen dan bij zonneschijn. Het wordt donkerder in de winter, lichter in de zomer. Het ademt mee met de seizoenen. En als je weet waar je naar moet kijken, kun je aan een dak zien hoe oud het is, wie het heeft gelegd, en of de eigenaar wist wat hij deed.

 

Maar het aantal mensen dat dit vak nog beheerst, kun je op twee handen tellen. En dat is zorgelijk, want deze daken hebben onderhoud nodig. Veel onderhoud.

 

Jacques en zijn werkplaats in Savigny-Poil-Fol

Jacques Van de Voorde heeft zijn werkplaats in Savigny-Poil-Fol en organiseert daar cursussen in traditionele dakbedekking met leisteen. Hij wil het ambacht doorgeven aan een nieuwe generatie, want wat heb je eraan als deze kennis verloren gaat? De cursus is bedoeld voor iedereen die een authentiek gerenoveerde boerderij heeft – of wil – en het dak zelf wil leren onderhouden volgens de oude methoden.

 

De cursus: van theorie naar handwerk

De cursus is praktijkgericht en intensief. Je begint met het materiaal zelf. Hoe herken je goede leisteen? Hoe breekt steen? Welke gereedschappen gebruik je, en waarom juist die? Je leert met een eenvoudige hamer en een scherp oog een plaat leisteen te splijten op precies de juiste plek. Het klinkt simpel, maar je voelt het materiaal pas echt als je het zelf in je handen hebt.

 

Dan komen de historische technieken. Hoe legde men vroeger een dak? Zonder moderne waterdichte membranen, zonder schroeven en pluggen zoals we die nu kennen. Alleen steen, hout en nagels. Je leert de verschillende legpatronen, waarom de onderste rijen dikker moeten zijn dan de bovenste, en hoe je met de natuurlijke glooiing van het dak meewerkt in plaats van ertegen.

 

En dan: naar buiten, aan de slag op een oefendak. Klim de ladder op, voel de wind, ruik de steen. Leer hoe je de platen zo op elkaar legt dat regenwater afdruipt zonder te sijpelen. Leer hoe je een beschadigde plaat vervangt zonder het hele dak te slopen. Leer hoe je met je handen kunt voelen of een plaat goed ligt.

 

Het is zwaar werk. Je rug protesteert, je vingers worden rauw. Maar er is iets diep bevredigends aan het leggen van een dak zoals dat honderden jaren geleden ook werd gedaan. Je wordt deel van een keten die teruggaat tot de steenhouwers die deze steen uit de berg haalden.

 

Waarom dit belangrijk is voor de Morvan

Het gaat hier niet alleen om romantiek of nostalgie. Het gaat om het behoud van een bouwcultuur die uniek is voor deze regio. Elk gebied in Frankrijk heeft zijn eigen architectuur, gevormd door het lokale materiaal en klimaat. In de Provence zijn dat de terracotta pannen. In Bretagne het donkere leisteen. En hier, in de Morvan, is dat dit grijsblauwe leisteen dat het licht vangt alsof het zelf leeft.

 

Als dat verdwijnt – als deze daken worden vervangen door industriële materialen – dan verliest de Morvan een stuk van zijn gezicht. De dorpen zullen er anders uitzien. Minder verankerd. Meer inwisselbaar. En dat zou zonde zijn, want juist die authenticiteit is wat mensen naar hier trekt. Wat ons hier houdt.

 

Daarnaast is er het praktische argument: goed gelegde leidaken kunnen generaties meegaan met regelmatig onderhoud. Dat is duurzaamheid in de meest letterlijke zin. Geen afval, geen herproductie, alleen respect voor materiaal en vakmanschap.

 

Voor de Nederlandse gemeenschap hier is dit extra belangrijk. Veel van ons zijn hierheen gekomen om oude boerderijen te restaureren, om iets authentieks neer te zetten. Maar als we het ambacht niet begrijpen, kunnen we het ook niet goed onderhouden. De cursus van Jacques geeft ons de kennis om dat wél te doen. Om niet alleen bewoners te zijn, maar ook beheerders van dit landschap.

 

Tot slot

Aan het einde van de cursus sta je op een dak en kijk je uit over de heuvels. De zon zakt achter de bossen, en de dorpen beneden beginnen hun lichtjes aan te steken. Je handen zijn vies, je rug is moe, maar het stuk dak onder je voeten ligt stevig en goed.

 

En dat is waar het om draait. Niet om perfectie, maar om eerlijkheid. Om te bouwen met respect voor het materiaal, voor de plaats, voor de tijd. Om iets te maken dat blijft, omdat het thuishoort.

 

Als je door Savigny-Poil-Fol rijdt en je ziet een dak glanzen in de zon, denk dan even na over wat daar ligt. Dat zijn geen dakpannen. Dat zijn verhalen. Dat is geschiedenis. Dat is de Morvan zelf, gevangen in steen.

 

En dankzij mensen zoals Jacques blijft dat ambacht leven. Een dak tegelijk.

 

Interesse in de cursus?

Jacques Van de Voorde
📧 info@jacques-entreprise.com
📍 Savigny-Poil-Fol, Frankrijk

 

Stuur een bericht voor meer informatie of aanmelding.